ÇED Raporu İçin Gerekli Evraklar, Süreç ve Süre (2026 Rehberi)

ÇED Raporu İçin Gerekli Evraklar, Süreç ve Süre (2026 Rehberi)

Yeni bir tesis kurmak, kapasite artırmak veya üretim prosesini değiştirmek isteyen her yatırımcının karşısına ilk çıkan soru şudur: "Projem ÇED'e tabi mi, tabiyse hangi evraklarla, ne kadar sürede sonuç alırım?" Bu rehberde, yürürlükteki Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği'ne göre süreci adım adım, en sık sorulan sorularla birlikte anlatıyoruz.

ÇED raporu nedir?

ÇED raporu; gerçekleştirilmesi planlanan sanayi, maden, enerji veya altyapı projelerinin çevre üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz etkilerin önlenmesi ya da en aza indirilmesi için hazırlanan teknik rapordur. Süreç, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesine dayanan ve 29 Temmuz 2022 tarihli, 31907 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ile yürütülür. Bu yönetmelik, 2014 tarihli eski ÇED Yönetmeliği'ni yürürlükten kaldırmıştır; en kapsamlı değişikliği 5 Mart 2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Projem ÇED kapsamında mı? Ek-1, Ek-2 ve kapsam dışı farkı

Yönetmelikte projeler iki listeye ayrılır:

  • Ek-1 listesi: Çevresel etkisi büyük olabilecek projelerdir. Bu projeler için ÇED Başvuru Dosyası ve ardından ÇED Raporu hazırlanır; süreç Bakanlık tarafından yürütülür ve "ÇED Olumlu" veya "ÇED Olumsuz" kararıyla sonuçlanır.

  • Ek-2 listesi: Seçme-eleme kriterlerine tabi projelerdir. Bu projeler için Proje Tanıtım Dosyası (PTD) hazırlanır; süreç İl Müdürlüğü tarafından yürütülür ve "ÇED Olumlu" veya "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararıyla sonuçlanır (5 Mart 2026 değişikliği).

  • Kapsam dışı: Faaliyet listelerde hiç yer almıyorsa ya da listede yer aldığı hâlde kapasitesi eşik değerin altındaysa proje ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır.

Projenizin hangi gruba girdiğini belirleyen şey; faaliyet türü, kapasitesi (ton/yıl, m², MW gibi) ve konumudur. Aynı faaliyet, kapasitesine göre Ek-1, Ek-2 veya kapsam dışı olabilir. Bu yüzden ilk adım, projenin teknik verileriyle yönetmelik listelerinin karşılaştırılmasıdır.

ÇED gerekli değildir yazısı kaldırıldı mı? Kapsam dışı yazısı nasıl alınır?

5 Mart 2026 değişikliğinden sonra durum şöyle:

  • "ÇED Gerekli Değildir" kararı artık verilmiyor: 5 Mart 2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle bu karar kaldırıldı. Ek-2 projelerinde Proje Tanıtım Dosyasının değerlendirilmesi sonunda "ÇED Olumlu" veya "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararı verilir. Daha önce alınmış ve geçerliliği devam eden kararlar için Yönetmelik'in "ÇED Olumlu" kararına ilişkin hükümleri uygulanır.

  • Kapsam dışı yazısı: Projeniz listelerde yer almıyorsa veya eşik değerin altındaysa, bu durumu belgelemek için İl Müdürlüğü'ne başvurulur. Başvuru, Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden yapılır: firmaya sistem şifresi tanımlanır, istenen bilgi ve belgeler sisteme girilir ve İl Müdürlüğü "ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır" yazılı görüşünü verir.

Kapsam dışı yazısı genellikle ruhsat, teşvik veya kredi başvurularında "projenin ÇED'e tabi olmadığını" kanıtlamak için istenir.

ÇED raporu için gerekli evraklar

Proje türüne ve İl Müdürlüğü'nün talebine göre değişmekle birlikte, ÇED ve PTD başvurularında genellikle şu bilgi ve belgeler istenir:

  • Proje sahibine ait başvuru dilekçesi ve yetki belgeleri (imza sirküleri, vekâletname)

  • Proje alanının mülkiyet durumunu gösteren tapu veya kira sözleşmesi

  • Proje alanının koordinatları ve konumunu gösteren harita/uydu görüntüsü

  • Varsa imar durumu belgesi veya onaylı imar planı

  • Projenin kapasitesi, üretim prosesi, hammadde ve ürün bilgileri, iş akım şeması

  • Vaziyet planı ve yerleşim planı

  • Su temini, atık su, emisyon, gürültü ve atık yönetimine ilişkin bilgiler

  • Bakanlığın her yıl belirlediği inceleme ve değerlendirme hizmet bedelinin ödendiğini gösteren dekont

Dosyanın kendisi, yönetmelik ekinde yer alan genel formata uygun olarak hazırlanmalıdır. Eksik veya formata uymayan dosyalar iade edilir ve süre uzar.

ÇED raporunu kim hazırlar?

ÇED Raporu ve Proje Tanıtım Dosyası; yalnızca T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yeterlik belgesi almış, bünyesinde farklı mühendislik disiplinlerinden uzmanlar bulunduran kurum ve kuruluşlar tarafından hazırlanabilir. Proje sahibinin kendi personeliyle hazırladığı dosya kabul edilmez.

ÇED süreci adım adım nasıl ilerler?

Ek-2 (Proje Tanıtım Dosyası) süreci:

  1. Projenin teknik verileri toplanır, yönetmelik listeleriyle karşılaştırılır.

  2. Yeterlik belgeli kuruluş Proje Tanıtım Dosyasını hazırlar.

  3. Dosya İl Müdürlüğü'ne sunulur, inceleme ve değerlendirme yapılır, gerekirse eksikler tamamlanır.

  4. Bakanlık (yetki devredilmişse İl Müdürlüğü) "ÇED Olumlu" veya "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararını verir ve karar askı ilanıyla halka duyurulur.

Ek-1 (ÇED Raporu) süreci:

  1. ÇED Başvuru Dosyası hazırlanır ve Bakanlığa sunulur.

  2. Proje alanında Halkın Katılımı Toplantısı yapılır.

  3. Kapsam ve özel format belirlenir.

  4. ÇED Raporu hazırlanır ve İnceleme Değerlendirme Komisyonu (İDK) tarafından incelenir.

  5. Rapor nihai hâle getirilip askıya çıkarılır ve Bakanlık "ÇED Olumlu" veya "ÇED Olumsuz" kararını verir.

ÇED raporu ne kadar sürede çıkar?

Süre, projenin kategorisine, dosyanın eksiksizliğine ve kurum görüşlerinin ne kadar sürede geldiğine bağlıdır. Deneyimimize göre:

  • Ek-2 (Proje Tanıtım Dosyası): Eksiksiz hazırlanmış bir dosyayla süreç ortalama 1–3 ay içinde tamamlanır.

  • Ek-1 (ÇED Raporu): Halkın Katılımı Toplantısı ve İDK süreçleri dahil ortalama 5–8 ay sürer.

En sık gecikme sebepleri; eksik mülkiyet ve imar belgeleri, proses bilgilerinin net olmaması ve kurum görüşlerinin geç gelmesidir.

ÇED raporu olmadan ruhsat alınır mı?

Hayır. ÇED Yönetmeliği kapsamındaki projeler için "ÇED Olumlu" kararı alınmadan yapı ruhsatı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı gibi izinler verilemez ve yatırıma başlanamaz. Karar alınmadan başlatılan faaliyetler idari para cezası ve faaliyetin durdurulması yaptırımıyla karşılaşabilir. Bu nedenle ÇED süreci, yatırım takviminin en başına konmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

ÇED raporu nereden alınır?

Ek-1 projeleri için karar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan alınır. Ek-2 projelerinde de karar yetkisi Bakanlığa aittir; Bakanlık bu yetkiyi projenin bulunduğu ilin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne devredebilir. Dosyayı Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir kuruluş hazırlar.

ÇED raporu kimler için gereklidir?

Faaliyeti ÇED Yönetmeliği'nin Ek-1 veya Ek-2 listelerinde yer alan ve kapasitesi eşik değerleri aşan tüm projeler için gereklidir. Yeni yatırımların yanı sıra kapasite artışları ve proses değişiklikleri de yeniden değerlendirme gerektirebilir.

ÇED kararı alındıktan sonra çevre izni de gerekir mi?

Çoğu sanayi tesisi için evet. ÇED kararı yatırım öncesi bir karardır; tesis faaliyete geçerken emisyon, deşarj veya gürültü konularında Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında ayrıca çevre izni alınması gerekebilir.

İzmir, Manisa ve Aydın'da ÇED süreci farklı mı işler?

Yönetmelik tüm Türkiye'de aynıdır. Ek-2 projelerinde dosya, projenin bulunduğu ilin İl Müdürlüğü'ne sunulur. Sistem Çevre olarak İzmir merkezli ekibimizle İzmir, Manisa, Aydın ve Ege Bölgesi'ndeki projelerde ÇED ve PTD süreçlerini yürütüyoruz.

Projeniz için ön değerlendirme

Projenizin Ek-1, Ek-2 veya kapsam dışı olup olmadığını öğrenmek ve süreci doğru planlamak için faaliyet türü, kapasite ve konum bilgilerinizi bize iletin. Sistem Çevre Danışmanlık ve Mühendislik olarak 27 yıllık tecrübemizle ÇED raporu ve Proje Tanıtım Dosyası süreçlerinizi baştan sona yönetiyoruz. İletişim: 0554 533 89 90 · info@sistemcevre.com.tr

Kaynaklar: Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 29.07.2022, sayı 31907; değişiklikler 26.06.2025 ve 05.03.2026); 2872 sayılı Çevre Kanunu; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ÇED süreç dokümanları.